Bu içerik, Eylül Çeviri’nin hukuki tercüme uzmanları ve ceza muhakemesi hukuku danışmanları tarafından hazırlanmıştır.
Mahkemede dil engeli, adil yargılanma hakkını doğrudan etkiler. Türkçe bilmeyen bir sanık, kendini savunamaz; yabancı dildeki bir delili anlayamaz; duruşma sürecinin adilliğinden şüphe duyar. İşte bu nedenle Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), tercüman hakkını güvence altına alır.
CMK 202. maddeye göre, Türkçe bilmeyen veya engeli olan sanık ve tanıklara tercüman atanması zorunludur; masrafı devlet tarafından karşılanır. Bu yazıda, mahkemede yeminli tercümanın yasal dayanağını, kimlerin bu haktan yararlandığını, tercümanın görev ve sorumluluklarını ve yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de nasıl kullanıldığını ayrıntılı şekilde anlatıyoruz.
Mahkemede Yeminli Tercüman Kullanımının Yasal Dayanağı
CMK 202. madde, mahkemede tercüman kullanımının temel yasal dayanağıdır. Maddeye göre:
Türkçe bilmeyen sanık, şüpheli, tanık veya müşteki için tercüman atanması zorunludur.
İşitme veya konuşma engelli kişiler için işaret dili tercümanı atanır.
Tercüman atanması gecikemez; savunma hakkına bağlı olduğundan, duruşma tercüman atanmadan başlayamaz.
Masraf devlet tarafından karşılanır; sanık veya tanık bu hizmet için ücret ödemez.
CMK 202/3 fıkrası, tercüman atanmasının savunma hakkının ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgular. Bu madde, Anayasa’nın 36. maddesindeki “herkesin adil yargılanma hakkı” ilkesinin somut bir yansımasıdır. Tercüman atanmadan yapılan bir duruşma, usulden bozma sebebidir.
Kimler Mahkemede Tercümana Hak Kazanır?
Tercüman hakkı yalnızca yabancı uyruklularla sınırlı değildir. Aşağıdaki durumlarda tercüman atanması zorunludur:
Yabancı uyruklu sanık veya şüpheli: İfade, savunma veya duruşma sürecinde Türkçe bilmiyorsa; anadilinde veya bildiği yabancı dilde tercüman talep edebilir.
Yabancı uyruklu tanık veya müşteki: Tanık ifadesi alınırken, anladığı dilde tercüman bulundurulmalıdır.
Türkçe bilmeyen Türk vatandaşı: Nadir de olsa, yurtdışında uzun süre kalmış veya farklı dilde eğitim görmüş Türk vatandaşları için de tercüman atanabilir.
İşitme veya konuşma engelli kişiler: İşaret dili tercümanı, duruşmada veya ifade alma sürecinde hazır bulundurulmalıdır. Türkiye’de işaret dili tercümanı bulunabilirliği sınırlıdır; bu nedenle önceden talep etmek önemlidir.
Mahkeme Tercümanının Görev ve Sorumlulukları
Mahkemede görev alan tercüman, sıradan bir çevirmenden farklı yükümlülükler taşır:
Tarafsızlık: Tercüman, sanık lehine veya aleyhine çeviri yapmaz; ifadeyi birebir aktarır. Yorum katamaz, eksiltemez, ekleme yapamaz.
Doğruluk: “Namusum ve şerefim üzerine” yemini gerektirir. Yanlış çeviri, hukuki yaptırımla karşılaşabilir; hatta CMK kapsamında suç teşkil edebilir.
Yemin yükümlülüğü: Mahkeme huzurunda ayrıca yemin eder. Bu yemin, noter huzurundaki yeminden bağımsızdır; mahkeme sürecine özgüdür.
Gizlilik: Duruşma sırasında öğrendiği bilgileri üçüncü kişilerle paylaşamaz; bu hem etik hem de hukuki yükümlülüktür.
Teknik hazırlık: Duruşma öncesi dosyayı inceleme hakkı vardır; hukuki terminolojiye hakim olmalıdır.
Mahkemede Yazılı Tercüme: Dava Dosyası Belgeleri
Mahkeme süreci yalnızca duruşmadan ibaret değildir. Dava dosyasındaki belgelerin de yeminli tercüme ile hazırlanması gerekir:
Mahkeme kararı: Yabancı mahkemenin verdiği kararın Türkçeye çevrilmesi; tenfiz davası için zorunludur.
Bilirkişi raporu: Yurtdışından getirilen bilirkişi raporlarının yeminli Türkçe çevirisi.
Delil belgesi: Yabancı dildeki sözleşme, yazışma, banka kaydı gibi delillerin dosyaya eklenmeden önce çevrilmesi.
Dava dilekçesi: Yabancı uyruklu tarafın vereceği dilekçenin Türkçeye çevrilmesi; veya Türkçe dilekçenin yabancı tarafın anlayacağı dile çevrilmesi.
Bu belgelerin tamamı, yeminli tercüman tarafından imzalanmalı ve kaşelenmelidir. Mahkeme, sertifikalı veya normal çeviriyi kabul etmez.
Tercüman Nasıl Talep Edilir?
Tercüman talebi, sürecin en erken aşamasında yapılmalıdır:
Savunma avukatı yoluyla: Avukat, ilk duruşma öncesinde veya ifade alma aşamasında tercüman talebinde bulunur. CMK 202 gereği, bu talep reddedilemez.
Doğrudan mahkemeden talep: Avukatsız sanık, duruşma salonunda veya öncesinde hakime sözlü olarak talepte bulunabilir.
Önceden bildirme: İdeal olarak, duruşma tarihinden en az 1 hafta önce tercüman talebi iletilmelidir. Mahkeme, Adalet Bakanlığı listesinden veya serbest tercümanlardan temin eder.
Acil durumlar: Tutuklama, gözaltı gibi acil durumlarda, polis veya savcılık kendisi tercüman temin etmekle yükümlüdür. Tercüman gelmeden ifade alınamaz.
Mahkeme Tercümanı ile Serbest Tercüman Arasındaki Fark
Table
| Özellik | Mahkeme Tercümanı (Adalet Bakanlığı Listesi) | Serbest Tercüman |
| Atama | Adalet Bakanlığı veya mahkeme tarafından | Doğrudan taraf veya avukat tarafından |
| Ücret | Devlet tarafından karşılanır | Taraf veya avukat tarafından ödenir |
| Yemin | Mahkeme huzurunda ayrıca yemin eder | Noter huzurunda yemin etmiştir |
| Kapsam | Sadece atandığı duruşma/ifaade | Her tür resmi işlem |
| Tarafsızlık garantisi | Mahkeme denetimindedir | Sözleşme ve meslek etiği ile bağlı |
Adalet Bakanlığı listesindeki tercümanlar, devlet tarafından test edilmiş ve onaylanmıştır. Ancak liste dışından, yeminli statüsüne sahip serbest tercümanlar da mahkeme tarafından kabul edilebilir; özellikle nadir dillerde bu durum sıkça görülür.
Yabancı Mahkeme Kararının Türkiye’de Kullanımı: Tenfiz ve Tercüme
Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için “tenfiz” (tescil) davası açılması gerekir. Bu süreçte tercüme kritik öneme sahiptir:
Tenfiz davası nedir? Yabancı mahkemenin verdiği boşanma, alacak, velayet veya miras kararının Türk mahkemelerince tanınması ve icra edilebilir hale getirilmesi işlemidir.
Tercüme nasıl yapılmalı?
Yabancı mahkeme kararının tamamı yeminli Türkçe çeviriye tabi tutulmalıdır.
Kararın verildiği ülkenin hukuk terminolojisi doğru aktarılmalıdır.
Mahkeme mührü, imzası ve tarihi birebir çevrilmelidir.
Kararın gerekçesi (sebepler bölümü) de çevrilmelidir; sadece hüküm kısmı yetersizdir.
Apostil veya konsolosluk onayı: Tenfiz davasında, yabancı mahkeme kararının apostilli veya konsolosluk onaylı olması gerekir. Çeviri, bu onaylı belge üzerine yapılmalıdır.
Eylül Çeviri, tenfiz davalarında kullanılan mahkeme kararlarının; yeminli, noter onaylı ve apostil uyumlu çevirisini hazırlar; hukuki terminoloji uzmanları görevlendirir.
Sık Sorulan Sorular
Mahkemede tercüman hakkım var mı?
Evet. CMK 202. maddeye göre, Türkçe bilmeyen veya işitme/konuşma engeli olan herkes mahkemede tercüman talep edebilir. Bu hak savunma hakkının ayrılmaz bir parçasıdır; masrafı devlet karşılar.
Yabancı mahkemede Türkçe tercüman hakkım var mı?
Bu, yabancı ülkenin hukukuna bağlıdır. Birçok ülke (özellikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf ülkeler) benzer hükümler içerir. Ancak Türkiye’deki CMK 202 kadar güçlü bir garanti her ülkede olmayabilir. Yabancı ülkede tutuklanan Türk vatandaşları, konsolosluk aracılığıyla tercüman talep edebilir.
Mahkeme tercümanı ücretini kim öder?
Devlet öder. CMK 202/1’e göre, tercüman ücreti ve giderleri Hazine tarafından karşılanır. Sanık, tanık veya müşteki bu ücreti ödemez.
Mahkemede yeminli tercüme zorunlu mu?
Evet. Mahkeme dosyasına eklenen yabancı dildeki belgelerin yeminli tercüman tarafından çevrilmesi zorunludur. Sertifikalı veya normal çeviri kabul edilmez.
Tercüman atanmadan duruşma yapılabilir mi?
Hayır. CMK 202/3’e göre tercüman atanması gecikemez; savunma hakkına bağlıdır. Tercüman atanmadan yapılan duruşma, usulden bozma sebebidir.
İşaret dili tercümanı nasıl talep edilir?
İşitme veya konuşma engelli kişiler, duruşma öncesinde avukat veya hakim aracılığıyla işaret dili tercümanı talep edebilir. Türkiye’de işaret dili tercümanı bulunabilirliği sınırlıdır; bu nedenle talep mümkün olduğunca erken iletilmelidir.
Yabancı mahkeme kararını Türkiye’de nasıl kullanabilirim?
Tenfiz (tescil) davası açmanız gerekir. Kararın yeminli Türkçe çevirisi, apostil veya konsolosluk onayı ile birlikte yetkili Türk mahkemesine sunulmalıdır.
Mahkeme tercümanı ile noter yeminli tercüman farkı nedir?
Mahkeme tercümanı, Adalet Bakanlığı listesinden veya mahkeme tarafından atanır; mahkeme huzurunda ayrıca yemin eder. Noter yeminli tercüman ise noter huzurunda yemin etmiştir; genel resmi işlemlerde kullanılır. Her ikisi de yeminli statüsündedir; ancak atama süreci ve yemin yeri farklıdır.
Tercüman tarafsız değilse ne olur?
Tercümanın tarafsızlığını ihlal ettiği kanıtlanırsa, duruşma ertelenir ve yeni tercüman atanır. Tercüman hakkında disiplin soruşturması açılabilir; CMK kapsamında suç duyurusunda bulunulabilir.
Tenfiz davası için çeviri ne kadar sürer?
Mahkeme kararının uzunluğuna bağlı olarak 3–7 iş günü. Acil durumlarda süre kısaltılabilir; ancak hukuki terminolojinin doğruluğu önceliklidir.
Mahkemede dil engeli, adil yargılanma hakkını tehdit eden ciddi bir durumdur. CMK 202, bu hakkı güvence altına alır; ancak doğru tercümanın doğru zamanda atanması kritiktir. Eylül Çeviri olarak, mahkeme dosyalarındaki yeminli yazılı çevirileri, tenfiz davalarındaki mahkeme karar çevirilerini ve duruşma öncesi hazırlık süreçlerinde avukatlara destek sağlıyoruz. Hukuki terminoloji uzmanlarımız, tarafsızlık ilkesi ve yasal sorumluluk bilinciyle hizmet verir. Dosyanızı incelememize gönderin; mahkeme sürecinizde yanınızda olalım.
